Λίγα απ' όσα με κάνουν ν' αγαπώ την ποίηση του Σεφέρη

 

Όταν πέθανε ο Γιώργος Σεφέρης, ακριβώς πενήντα χρόνια πριν από σήμερα, δεν είχα καν γεννηθεί. Δεν είχα την ευτυχία να ζήσω εκείνη την εποχή των μεγάλων ποιητών, ούτε τη δυστυχία να ζήσω εκείνη την εποχή των μεγάλων αντιξοοτήτων. Αναρωτιέμαι λοιπόν, τί με κάνει να αγαπώ την ποίησή του;

1. Λέω την ποίηση, δεν λέω "τον Σεφέρη". Αγάπησα τα ποιήματά του, χωρίς απαραιτήτως να αγαπήσω τον ίδιο. Οι "Ημέρες" του, αλλά και η εξαιρετική του βιογραφία από τον Ρόντρικ Μπίτον δεν κατάφεραν να νικήσουν αυτό που μέσα μου είχε αποκρυσταλλωθεί ως η εικόνα του ποιητή. Δεν μπόρεσα να υπερβώ την εικόνα του σοβαρού διπλωμάτη που ανάμεσα σε καταιγιστικά ιστορικά γεγονότα, πολλές μετακινήσεις και τεράστια γραφειοκρατία συνέθεσε τόσα πολλά αριστουργήματα. Μα κι αυτή η "σοβαρή εικόνα" δεν με εμπόδισε να νιώσω τη δύναμη του λόγου του. Τον Καβάφη, τον Καρυωτάκη, την Πολυδούρη, τους αγάπησα, κι αυτούς και τις λέξεις τους. Μα οι λέξεις του Σεφέρη ήταν τόσο δυνατές που δεν χρειάστηκε για να τις λατρέψω να γνωρίσω τον ίδιο.

2. Κι απ' αυτές τις λέξεις λάτρεψα τη δωρικότητα, το μέτρημα. Την αρμονία που επιτρέπει στον λόγο του να είναι ηδυσμένος και αψιμμυθίωτος ταυτοχρόνως. Οι λέξεις του είναι εικόνες. Κι οι εικόνες του είναι λέξεις. Ο κόσμος του είναι, στα δικά μου φτωχά μάτια, μια εικόνα τόσο μελετημένα προσδιορισμένη και ταυτόχρονα τόσο ασύνορη. Τόσο αληθινή γι' αυτό που είναι, όχι για κάτι άλλο που θέλει να απεικονίσει. Λέξεις αυθύπαρκτες, σαν μάρμαρο ζωντανό, όχι μνημεία μιας εικόνας. Λέξεις που μέσα στην αλήθεια τους, στο μετρημένο τους δέμας, απελευθερώνουν ενέργεια κοσμική, που γκρεμίζει τα σύνορα της γης χωρίς να παύει ούτε στιγμή να πορεύεται πάνω της.

3. Για κάποιον παράξενο λόγο, ένιωσα ότι ο λόγος και οι ιστορίες που αφηγείται ο Σεφέρης μ' έμαθαν να πονάω όρθιος. Χωρίς να αποτυπώνουν κανέναν ιδιαίτερο ηρωισμό, χωρίς να αποθεώνουν αισθήματα που είναι απόλυτα ανθρώπινα, χωρίς να ανακουφίζουν καν τον πόνο που καθρεφτίζουν. Οι λέξεις του Σεφέρη κρύβουν μέσα τους τόση δύναμη και τόση καρτερία, τόση βουβή νηφαλιότητα απέναντι σ' έναν χαοτικό κόσμο. Ο Σεφέρης δεν υμνεί ηρωισμούς, δεν σκαρώνει κανένα έπος, υμνεί τη στωικότητα του ξερότοπου που καρτερεί τη βροχή, απελπισμένος ίσως, αλλά ελπίζοντας. Τις αντοχές του δέντρου που το δέρνουν ανεμόβροχα αλλά εκείνο στέκεται όρθιο, γιατί αυτή είναι η μόνη επιλογή.

4. Αγαπώ επίσης τον τρόπο που μ' ένα περισσότερο ή λιγότερο ειρωνικό τρόπο ο Σεφέρης αποδομεί την πραγματικότητα, απλώς κοιτάζοντάς την κατάματα και υπομονετικά. Αυτό το άλας, πικρό αλλά όχι πικρόχολο, άλας που η ίδια η τραγικότητα του ανθρώπου γεννά, υπάρχει και στον Καβάφη, ένα άλας που σαν το κύμα κατατρώει το βράχο, σαν τη σκουριά κατατρώει το σίδερο, αλλά την ίδια στιγμή το χρωματίζει. Αυτό το άλας που έχει μείνει από τον ιδρώτα πάνω στο "αδειανό πουκάμισο" της ζωής μας.

Ξέρω ότι πολλά έχουν γραφτεί για τον Σεφέρη, για την (ανθρώπινη) αγωνία του να κερδίσει η ποίησή του την αναγνώριση, για την εμπορική αποτυχία των ποιημάτων του - το περίφημο εκείνο στιγμιότυπο που ο ίδιος ζήτησε να μάθει απ' τον εκδότη πόσα αντίτυπα έχουν πωληθεί, για να εισπράξει την απάντηση "Ένα". Και ο ίδιος ανταπάντησε, με τον ειρωνικό τρόπο που έβλεπε τον κόσμο "Αυτόν τον άνθρωπο θα ήθελα να τον γνωρίσω".

Οι λέξεις του Σεφέρη έχουν, για μένα πάντα, τόση δύναμη, που ξεπερνούν τον ίδιο και την εποχή του. Κι είμαι ευγνώμων που οι δάσκαλοί μου στο σχολείο μου τον γνώρισαν...  πέρα από τα μαθήματα και μ' έναν ιδιαίτερο τρόπο. Όταν, πιτσιρίκος, κέρδισα ένα βραβείο στον λογοτεχνικό διαγωνισμό του Συνδέσμου Φιλολόγων - το έπαθλο ήταν "Τα ποιήματα" του Σεφέρη - και λίγα χρόνια αργότερα, ο δάσκαλός μου στο Πανεπιστήμιο Νάσος Βαγενάς μ' έμαθε να αγαπώ την ποίηση του Σεφέρη, του Κάλβου, του Καβάφη, των Υπερρεαλιστών, με μια ματιά τόσο αποκαλυπτική, που άλλαξε μέσα μου "τον ρυθμό του κόσμου".