Το Ιόνιο στο τραγούδι: Νίκος Γκάτσος, μία κεφαλονίτισσα... και μια ζακυνθινιά

 

Ο μεγάλος μας ποιητής Νίκος Γκάτσος (1911-1992) υπογράφει τους στίχους του πιο γνωστού τραγουδιού που έχει γραφτεί για την Κεφαλονιά. Το τραγούδι έχει ερωτικό και σκωπτικό περιεχόμενο, ωστόσο η ηρωίδα του εμφανίζεται να έχει εξίσου δολοφονικές διαθέσεις. Πρόκειται για την πασίγνωστη «Κεφαλονίτισσα» που μελοποιήθηκε από τον Λουκιανό Κηλαηδόνη (1943-2017), και ερμηνεύτηκε σε πρώτη εκτέλεση από τον Μανώλη Μητσιά στον δίσκο Η κόκκινη κλωστή, όπου ο συνθέτης μελοποιεί 13 στίχους του Νίκου Γκάτσου. Η εξ Αργοστολίου ορμώμενη επτανήσια δεν περιορίζεται στο να μην ανταποκριθεί στο ερωτικό κάλεσμα του τραγουδιστή, αλλά, με κυνικό ομολογουμένως τρόπο, απορρίπτει τον έρωτα του άτυχου νέου δίνοντάς του αρχικώς ένα περίστροφο και κατόπιν ένα μαχαίρι για να διευκολύνει την αυτοκτονία του. Το τραγούδι γνώρισε τεράστια και διαχρονική επιτυχία.[1]

 

Μια Κεφαλονίτισσα μέσ’ απ’ τ’ Αργοστόλι

μια Κεφαλονίτισσα και πώς να σας το πω.

Μια Κεφαλονίτισσα μου ’δωσε πιστόλι

μου ‘δωσε περίστροφο να πάω να σκοτωθώ.

 

Ντόνα Μαντόνα γλυκιά Κεφαλονίτισσα

Ντόνα Μαντόνα με πίκρανες πολύ.

Όχι κυρά μου όχι, πιστόλι δε σου ζήτησα

όχι κυρά μου όχι, σου ζήτησα φιλί.

 

Μια Κεφαλονίτισσα κάποιο μεσημέρι

μια Κεφαλονίτισσα και πώς να σας το πω.

Μια Κεφαλονίτισσα μου ‘δωσε μαχαίρι

άγιε μου Γεράσιμε για να μαχαιρωθώ.

 

Ντόνα Μαντόνα γλυκιά Κεφαλονίτισσα

Ντόνα Μαντόνα με πίκρανες πολύ.

Όχι κυρά μου όχι, μαχαίρι δε σου ζήτησα

όχι κυρά μου όχι, σου ζήτησα φιλί.

 

Στον ίδιο δίσκο, σε ερμηνεία και πάλι του Μανώλη Μητσιά, εμφανίζεται και μία «καστανομάτα» και «καμαροφρύδα» ζακυνθινιά, λιγότερο επικίνδυνη αλλά περισσότερο πονηρή από την Κεφαλονίτισσα, που τουλάχιστον πέρα από την κυνικότητά της εμφανίζεται ειλικρινέστερη. Λόγω αυτής της ενδιαφέρουσας συνύπαρξης παραθέτουμε εδώ και τους στίχους του τραγουδιού «Μικρή Ζακυνθινιά», που κανονικά θα έπρεπε να ταξινομηθεί στα τραγούδια που αφορούν στη Ζάκυνθο. Ο τραγουδιστής, ο οποίος ετοιμάζεται να φύγει για την ξενιτιά (τυπικό θέμα για την εποχή όπου πολλοί Έλληνες ακολουθούσαν το δρόμο της ναυτοσύνης ή της μετανάστευσης) ερωτεύεται την μικρή Ζακυνθινιά. Δυστυχώς η γοητευτική κοπέλα δεν ανταποκρίνεται στον πόθο του τραγουδιστή.[2]

 

Μικρή Ζακυνθινιά καστανομάτα

άσε τη βελονιά κι έβγα στη στράτα

στου κήπου τη γωνιά σε περιμένω

το βράδυ στις εννιά φεύγει το τραίνο

 

Ελα να με ζεστάνεις

με της αγάπης σου τη φωτιά

φεύγω στη ξενιτιά

κι αύριο με χάνεις.

 

Μικρή Ζακυνθινιά καμαροφρύδα

ήρθα στη γειτονιά κι ούτε σε είδα

έπεσε παγωνιά έπιασε κρύο

το βράδυ στις εννιά φεύγει το πλοίο.

 

Μικρή Ζακυνθινιά καστανομάτα

άσε τη βελονιά κι έβγα στη στράτα

στου κήπου τη γωνιά σε περιμένω

το βράδυ στις εννιά φεύγει το τραίνο.

 

Έλα να με ζεστάνεις

με της αγάπης σου τη φωτιά

φεύγω στην ξενιτιά

κι αύριο με χάνεις.

 

Μικρή Ζακυνθινιά καμαροφρύδα

ήρθα στη γειτονιά κι ούτε σε είδα

έπεσε παγωνιά έπιασε κρύο

το βράδυ στις εννιά φεύγει το πλοίο.

 

Δεδομένου ότι και τα δύο τραγούδια υπογράφονται από τον Νίκο Γκάτσο και περιλαμβάνονται στον ίδιο δίσκο, αξίζει να σημειώσει κανείς την «αντίστιξη» των δύο χαρακτήρων της Ζακυνθινής και της Κεφαλονίτισσας, όπως την περιγράφει ο μεγάλος μας ποιητής (ο οποίος βιοποριζόταν, όπως είναι γνωστό, από τη στιχουργία). Η Ζακυνθινή είναι όμορφη και θελκτική, και η συμπεριφορά της είναι αρκετά απατηλή, αφήνει να πλανώνται ενδεχόμενα και υποσχέσεις που τελικώς δεν πραγματοποιεί. Η Κεφαλονίτισσα πάλι είναι ειλικρινής μεν, αδιαφορεί όμως για τη συνέπεια της απόρριψης, και μάλιστα λειτουργεί με «προβοκατόρικο» τρόπο, προσπαθώντας να οδηγήσει τον ερωτευμένο τραγουδιστή στο θάνατο. Και οι δύο τρόποι απόρριψης είναι οδυνηροί για τον άντρα-τραγουδιστή, ο τελευταίος όμως απειλεί και την ίδια την ύπαρξή του. Σε ένα δεύτερο επίπεδο μπορεί κανείς να διακρίνει τα στερεότυπα που «ξεδιπλώνονται» σταδιακά όταν τα Επτάνησα έχουν ενσωματωθεί πλήρως στον ελλαδικό ιστό και αρχίζουν να γίνονται διακριτές οι διαφορές χαρακτήρων μεταξύ των Επτανησίων. Η Ζακυνθινή έχει λεπτότερα χαρακτηριστικά, η Κεφαλονίτισσα είναι πιο τραχιά και αιμοβόρα. Αν συγκρίνουμε όμως την επιτυχία που γνώρισαν τα δύο τραγούδια, η Κεφαλονίτισσα αποδείχτηκε δημοφιλέστερη.

---

[1]  Ο δίσκος 33 στροφών Κόκκινη κλωστή κυκλοφόρησε το 1972 από τη δισκογραφική εταιρεία His Master’s Voice. Η μεγάλη επιτυχία της «Κεφαλονίτισσας» δικαιολογεί και την εκτέλεσή της από τέσσερις διαφορετικούς τραγουδιστές: Τον Μανώλη Μητσιά, με την ερμηνεία του οποίου έχει ταυτιστεί το συγκεκριμένο τραγούδι, τον Κώστα Σμοκοβίτη, τον Γρηγόρη Μπιθικώτση και τον ίδιο τον συνθέτη, Λουκιανό Κηλαηδόνη. Εντοπίσαμε τέσσερις δισκογραφικές εμφανίσεις του τραγουδιού, στους δίσκους Κόκκινη Κλωστή (1972), Άσπρα-Κόκκινα-Κίτρινα-Μπλε (1972), Μανώλης Μητσιάς Νο 2 (1973), Γρηγόρης Μπιθικώτσης για πάντα Νο1 (1985), Μ’ αγιόκλημα και γιασεμιά (2006).

[2] Το τραγούδι «Μικρή Ζακυνθινιά» περιλήφθηκε αρχικά στον δίσκο Κόκκινη κλωστή σε στίχους Νίκου Γκάτσου και μουσική Λουκιανού Κηλαηδόνη, (βλ. παραπάνω). Στη συνέχεια περιλήφθηκε στο δίσκο Λουκιανός Κηλαηδόνης – Πρώτες εκτελέσεις, που κυκλοφόρησε το 1987 από τη δισκογραφική εταιρεία Columbia. Έχει εκτελεστεί και από τον Γρηγόρη Μπιθικώτση.

[Απόσπασμα από δημοσιευμένη εργασία μου με τίτλο: Το Ιόνιο στη μεταπολεμική ελληνική στιχουργία. Πρώτη απόπειρα καταγραφής και ανθολόγησης. Μέρος Α΄: Ιόνιο Πέλαγος, Παξοί, Λευκάδα, Κεφαλονιά», Κεφαλληνιακά Χρονικά, τόμ. 17, Αργοστόλι 2016, σσ. 235-260. ]